Proces opieki i wychowania dzieci

Szkoła narzuca zuniformowaną kulturę, wiedzę, język, dostarcza im także wzorców zachowań. Uczniowie w szkole znajdują się ponadto pod stałym działaniem przemocy psychicznej, cechującej się brakiem wyboru i wynikającym z tego przymusem. W tej perspektywie szkoła postrzegana jest jako instytucja totalna, wprowadzająca wobec ucznia perspektywę niewolniczą, blokującą jego postawy moratoryjne, utrudniająca poszukiwania własnej tożsamości i sensów życiowych.

Życie w szkole podlega coraz większej brutalizacji, brutalizuje się wraz z tym uczniowski język, a opresywność staje się częścią składową wzajemnych relacji między wszystkimi podmiotami związanymi z edukacją, tj. uczniami, nauczycielami i nawet rodzicami. Przemoc, z jaką spotykamy się ze strony ludzi młodych czy też dzieci, która przejawia się w rozmaitych agresywnych zachowaniach, wobec osobników młodszych, rówieśników i ludzi starszych, formy tej przemocy i jej wzrastająca częstotliwość nic tylko przeraża, ale skłania do refleksji nad przyczynami tego nic pożądanego zjawiska. Z przerażeniem patrzymy na przejawy przemocy ludzi młodych, która jest nacechowana samowolą, bezmyślnością, zuchwałością i bezlitosnym stosunkiem wobec tych, na których jest ukierunkowana.

Może zdumiewać także to, że osobnicy przejawiający taką przemoc i ich ofiary spotykają się częste przypadkowo, nie żywiąc wobec siebie żadnych urazów lub niechęci, a pomimo owej przypadkowości spotkań zaznacza się w nich przerażająca bezwzględność i okrucieństwo. Młodociani, stosujący przemoc, starają się nie tylko wyzywać czy wyszumieć, ale również zademonstrować swoją bezwzględność i przewagę fizyczną wobec ofiary.

Jednym z istotnych współczesnych problemów w procesie opieki i wychowania dzieci oraz młodzieży jest przemoc występująca w różnych środowiskach wychowawczych: w rodzinie, szkole i innych placówkach oraz sytuacjach. Historia przemocy jest równie długa jak historia naszej całej cywilizacji. Od niepamiętnych czasów ludzie źle traktują innych: biją, krzyczą, poniżają, prześladują, gwałcą i wykorzystują. Od wielu lat problem przemocy jest zauważany i opisywany, obecnie nasila się on coraz bardziej. Jest to problem, którym winni zająć się nie tylko pedagodzy, ale psycholodzy, socjolodzy, a także rodzice. W literaturze często występuje pojęcie przymusu jako nadrzędne do pojęcia przemocy. Autorzy określają przymus jako działanie, polegające na pokonaniu oporu innych ludzi przy wykorzystaniu naturalnej (siła) lub społecznej, przewagi dla wywołania zachowań służących własnym celom, przeradzające się w przemoc w przypadku użycia lub groźby użycia siły fizycznej. Wśród wielu definicji przemocy najtrafniejsza wydaje się taka mówiąca, iż przemoc to wszelkie nieprawidłowe akty godzące w wolność osobistą jednostki lub przyczyniające się do fizycznej, a także psychicznej szkody osoby, wykraczające poza społeczne zasady wzajemnych relacji.